Памер шрыфту
A- A+
Iнтэрвал памiж лiтарамі
Каляровая схема
A A A A
Дадаткова

Падлеткавы суіцыд

Калі падлеткі здзяйсняюць суіцыд, то ў людзей, якія цябе акаляюць, узнікае моцнае хваляванне з гэтай нагоды. Бацькі, сваякі, сябры ці нават суседзі аказваюцца ў замяшанні, адчуваюць маральнае перажыванне і пачынаюць адчуваць віну, думаць, магчыма іх дзеянні або без дзеянні прывялі да суіцыду.

Зігмунд Фрэйд у свой час увёў паняцце "інстынкт смерці" - інакш ён не мог растлумачыць многае з таго, што здольны стварыць з сабой чалавек. Імкненне да самаразбурэння, відавочна, закладзена ў ім ад прыроды .Калі ўсё жывое вакол з усіх сіл змагаецца за існаванне, то асобныя чалавечыя індывіды, наадварот, укладваюць незвычайную энергію ў тое, каб цалкам сапсаваць сабе жыццё, а часам і расстацца з ім. 

Да самаразбуральных паводзін адносяцца ўсвядомленыя акты паводзін, якія прама ці ўскосна, неадкладна або ў будучыні вядуць чалавека да смерці. Такія паводзіны дэманструюць наркаманы, алкаголікі, самазабойцы. Складанасць гэтай катэгорыі людзей заключаецца ў тым, што іх паводзіны свядомы. Яны ўяўляюць наступствы сваіх паводзін і практычна свядома працягваюць злоўжываць небяспекай.

Часцей за ўсё сканчаюць жыццё самагубствам падлеткі ва ўзросце ад 10 да 14 гадоў. Прычым гэта не беспрытульнікі або дзеці з сем’яў, дзе бацькам да іх няма справы. У 78% зарэгістраваных суіцыдаў гэта дзеці з цалкам забяспечаных і шчаслівых (на першы погляд) сем'яў.


Суіцыд - усвядомлены акт ліквідацыі з жыцця пад уздзеяннем вострых сітуацый, якія наносяць траўму псіхіцы і пры якіх уласнае жыццё губляе для чалавека сэнс. 


Суіцыднай можна назваць любую знешнюю або ўнутраную актыўнасць, якая накіравана на імкненне пазбавіць сябе жыцця.

Агульнай прычынай суіцыду з'яўляецца сацыяльна-псіхалагічная дэзадаптацыя, якая ўзнікае пад уплывам вострых сітуацый, якія траўміруюць псіхіку, парушэння ўзаемадзеяння асобы з яе бліжэйшым асяроддзем. Аднак для падлеткаў гэта часцей за ўсё не татальныя парушэнні, а парушэнні зносін з блізкімі, з сям'ёй.

Лічыцца, што суіцыдам асоба спрабуе змяніць свае абставіны: пазбавіцца ад невыносных перажыванняў, сысці з умоў, якія траўміруюць, выклікаць жаль і спачуванне, дамагчыся дапамогі і ўдзелу, прыцягнуць увагу да сваіх праблем.

Псіхалагічны сэнс падлеткавага суіцыду - крык аб дапамозе, імкненне прыцягнуць увагу да сваёй пакуты. Сапраўднага жадання няма, уяўленне пра смерць вельмі невыразнае, інфантыльнае. Смерць уяўляецца ў выглядзе пажаданага доўгага сну, адпачынку ад нягод, спосабу патрапіць у іншы свет, а яшчэ яна бачыцца сродкам пакарання крыўдзіцелей.


Да падлеткаў часта ставяцца з некаторым грэбаваннем – быццам гэта ўзрост такі, перабесіцца. А на справе праблемы падлеткаў часта сур'ёзныя, чым здаецца нам.

Разгледзім асноўныя матывы суіцыдальных паводзін у дзяцей і падлеткаў. Яны вельмі экстрымальныя, трывожныя, якія насцяродваюць і патрабуюць пільнай увагі з боку дарослых.

  • Перажыванне крыўды, адзіноты, адчужанасці і неразумення.
  • Сапраўдная ці ўяўная страта любві бацькоў, непадзеленае пачуццё і рэўнасць.
  • Перажыванні, звязаныя са смерцю, разводам або сыходам бацькоў з сям'і.
  • Пачуцці віны, сораму, абражанага самалюбства, самаабвінавачанні.
  • Боязь ганьбы, кпінаў або прыніжэння.
  • Страх пакарання, нежаданне папрасіць прабачэння.
  • Няўдачы ў каханні, сэксуальныя эксцэсы, цяжарнасць.
  • Пачуццё помсты, злосці, пратэсту; пагроза або вымагальніцтва.
  • Жаданне прыцягнуць да сябе ўвагу, выклікаць спачуванне, пазбегнуць непрыемных наступстваў, адысці ад цяжкай сітуацыі
  • Спачуванне або перайманне сябрам, героям кніг або фільмаў.

Што датычыцца ранняй дыягностыкі суіцыдальных паводзін, то пра намер падлетка здзейсніць самагубства могуць сведчыць шэраг прыкмет, якія ўмоўна можна падзяліць на тры групы: славесныя, сітуацыйныя, прыкметы ў паводзінах.

Славесныя прыкметы:

  • адчыненыя і прамыя выказванні аб прынятым рашэнні пакончыць з сабой;
  • ускосныя намёкі на здзяйсненне самагубства (напрыклад, «больш я не буду нікому перашкаджаць", "хутка ад мяне адпачнеце" і да т. п.);
  • нездаровая цікавасць да пытанняў смерці, захапленне літаратурай па пытаннях жыцця і смерці (напрыклад, захапленні кнігамі пра самазабойцаў, рытуалах пахавання, «замагільнага» жыцця і да т.п.), частыя размовы на гэтую тэму.
  • Не варта давяраць і распаўсюджанаму міфу пра тое, што, «хто кажа пра самагубства, ніколі гэтага не зробіць». Так, заява пра магчымы суіцыд можа быць і дэманстрацыяй, але можа быць і крык аб дапамозе, прычым які сарваўся выпадкова. Таму раім не пакідаць без увагі такія выказванні.
  • Выказванне сваіх думак з нагоды самагубства ў лёгкай і жартаўлівай форме (напрыклад,«...смерць - усяго толькі адна са старонак жыцця”, “ чаго баяцца смерці - мы і так значную частку жыцця трацім на сон").

Прыкметы ў паводзінах:

  • раздача рэчаў, якія маюць для чалавека высокую значнасць;
  • усталяванне адносін з ворагамі;
  • адсутнасць жадання глядзець сябе, неахайны знешні выгляд;
  • пропуск школьных заняткаў, страта цікавасці да звыклых для дзіцяці захапленням, хобі;
  • Адхіленне ад сяброў і сям'і;
  • Частая адзінота, праява замкнёнасці і панурасць;
  • Не абыякавасць да навакольнага свету.

Сітуацыйныя прыкметы

Дзіця можа рашыцца на самагубства, калі:

  • сацыяльна ізаляванае, адчувае сябе адрынутым;
  • ён жыве ў нестабільным асяроддзі (сур'ёзны крызіс у сям'і; алкагалізм - асабістая або сямейная праблема);
  • адчувае сябе ахвярай насілля - фізічнага, сэксуальнага або эмацыйнага;
  • рабіў раней спробы самагубства;
  • мае схільнасць да суіцыду з прычыны таго, што ён паспрачаўся з кімсьці з сяброў, знаёмых або членаў сям'і;
  • перанёс цяжкую страту (смерць каго-небудзь з блізкіх, развод бацькоў);
  • занадта крытычна ставіцца да сябе.

Падлеткавы суіцыд дзеліцца на тры тыпы.

Першы тып — гэта сапраўдны падлеткавы суіцыд.

У гэтым выпадку падлетак сапраўды мае цвёрды намер пакончыць з жыццём і звычайна старанна ўсё плануе. Калі спроба аказваецца няўдалай, ён з часам паўтарае яе.

Да такога самагубства схільныя падлеткі, якія адчуваюць сябе ізгоямі, ізаляванымі ад грамадства. Яны адчуваюць сябе адзінокімі і нікому не патрэбнымі, упадаюць у дэпрэсію, якая выклікае жаданне сысці з жыцця. Прычынай такога пачуцця можа стаць псіхічная траўма, згвалтаванне, усведамленне сваёй нестандартнай сэксуальнай арыентацыі — у агульным, моцныя псіхічныя ўзрушэнні.

Другі тып - афектыўны (адчувальны) падлеткавы суіцыд. Як гэта ясна з назвы, здзяйсняецца ў стане афекту, пад уплывам моцных, але імгненных пачуццяў. Калі спроба самагубства няўдалая, падлетак, хутчэй за ўсё, не будзе яе паўтараць. Штуршком да суіцыду могуць стаць канфлікты ў школе, сям'і або групе аднагодкаў, няшчасная любоў, у выпадку з асабліва ўражлівымі падлеткамі — нават фільм або кніга.

Трэці тып - дэманстратыўны суіцыд. Мэта дэманстратыўнага суіцыду-прыцягнуць да сябе ўвагу. У гэтым выпадку падлетак не збіраецца на самай справе забіваць сябе, яго мэта-стаць заўважаным. Спробы самагубства ў гэтым выпадку звычайна шматразовыя, але сапраўдным самагубствам яны сканчаюцца хіба што выпадкова. Да яго схільныя Падлеткі з істэрычнымі рысамі асобы і дэманстратыўным паводзінамі.

Папярэдзіць афектыўны або дэманстратыўны суіцыд параўнальна нескладана, таму што ў гэтых выпадках Падлеткі звычайна не хаваюць сваіх намераў. Падлеткі з дэманстратыўнымі паводзінамі абвяшчаюць пра іх адкрыта, а з афектыўных — хочуць быць спыненым на падсвядомым узроўні.

А вось праўдзівы Падлеткавы суіцыд папярэдзіць бывае няпроста: часта падлетак хавае свае намеры, і адсачыць змены ў паводзінах складана, асабліва калі падлетак схільны да адзіноты.

Падлеткавы суіцыд можна папярэдзіць, калі вы будзеце ўважлівыя да свайго дзіцяці. Трэба цікавіцца яго жыццём, але пры гэтым не старацца занадта моцна ўлазіць у яе, інакш дзіця зачыніцца яшчэ больш. Калі вы заўважылі, што з вашым дзіцём робіцца нешта дзіўнае, трэба мякка, але настойліва разгаварыць яго і падтрымаць. Нават калі ён зрабіў нешта не так, трэба спачатку падтрымаць яго, а ўжо потым разбірацца з наступствамі.


Парады псіхолага

Уважліва паслухайце які адважыўся на самагубства падлетка. У стане душэўнага крызісу любому з нас, перш за ўсё, неабходны хто-небудзь, хто гатовы нас выслухаць. Прыкладзеце ўсе намаганні, каб зразумець праблему, ўтоеную за словамі.

Ацэніце сур'ёзнасць намераў і пачуццяў дзіцяці, Даведайцеся яго канкрэтны план здзяйснення самагубства. Сітуацыя будзе больш вострай, калі дзіця мае яснае ўяўленне пра тое, якім спосабам ён хацеў бы пакончыць з сабой.

Ацэніце глыбіню эмацыйнага крызісу. Падлетак можа адчуваць сур'ёзныя цяжкасці, але пры гэтым ня думаць пра самагубства.

Уважліва пастаўцеся да ўсіх, нават самым нязначным крыўдам і скаргах дзіцяці, не грэбуйце нічым з усяго сказанага ім. Паспрабуйце пераканаць яго раскрыць свае пачуцці, падзяліцца назапашанымі праблемамі.

Не бойцеся прама спытаць дзіцяці, ці не думае ён пра самагубства. Вопыт паказвае, што такое пытанне рэдка прыносіць шкоду. Часта падлетак бывае рады магчымасці адкрыта выказаць свае праблемы.

Паспрабуйце акцэнтаваць увагу дзіцяці на пазітыўных момантах жыцця. Папытаеце падлетка, каб ён прыгадаў эмацыйна прыемныя падзеі, звязаныя з чымсьці вельмі важным для яго: захапленнем спортам, зносінамі з сябрамі, увасабленнем мары, гонарам за яго бацькоў – усім тым, што вельмі высока цэніцца дзіцем. Спытаеце ў падлетка, што адчулі б блізкія людзі, даведаўшыся аб яго смерці. Такая спроба прагаварыць пачуцці навакольных значных людзей можа прынесці адчувальны эфект.

Надайце ўпэўненасць дзіцяці, растлумачце яму, што разам вы абавязкова справіцеся са сваімі праблемамі.

Дзіця павінна ведаць, што бацькі заўсёды яго зразумеюць ці, па меншай меры, паспрабуюць зразумець.

Таму, калі дзіця даверыла вам сваё "гора", не займайцеся маралямі і ўжо тым больш не ўладкоўвайце скандал. Гэтым вы толькі адштурхне яго і справакуеце на безразважныя ўчынкі. Перш за ўсё, дайце яму выказацца і проста пашкадуйце. У яго зараз няма сіл слухаць вашыя натацыі. Нельга смяяцца над яго горам. Нават калі вам гэтая праблема здаецца існым дробяззю. І ў дзесяць гадоў бывае неўзаемнае каханне. Дзеці ў адрозненне ад большасці дарослых, максімалісты. Яны жывуць толькі сённяшнім днём, па прынцыпе "усё ці нічога". Іх не суцяшаюць словы "шмат будзе ў цябе такіх Пецяў". Дзіцяці трэба цяпер, а не ў далёкім будучыні. І калі ў дадзеную хвіліну падлетак не можа атрымаць жаданае, то ён бачыць толькі адно рашэнне - "нічога".

Таму радуйцеся, што дзіця са сваім горам прыйшло менавіта да вас, а не да чужога дзядзькі. Ён вам давярае. А гэта значыць, што сумеснымі намаганнямі вы лёгка пераадолее яго "вялікія праблемы". Самае галоўнае, каб дзіця ведаў, што жыццё цудоўнае і бацькі яго вельмі любяць.


Паспрабуйце сказаць яму:

  • Калі ты лічыш, што тваё жыццё невыносная, паспрабуй змяніць яе. Але не такім спосабам, так як самога жыцця потым не будзе!!!
  • Калі ты не любіш сябе, паспрабуй знайсці ў сабе што-небудзь добрае. Гэта добрае заўсёды ёсць! Сканцэнтруйся на станоўчых эмоцыях.
  • Не думай, што гэтым спосабам ты выклічаш спачуванне і засмучэнне бацькоў, сяброў, каханага чалавека. Можа быць, але ты пра гэта не даведаешся!
  • Многія хочуць, каб іх выратавалі пры спробе самагубства. Падумай - бо гэтага можа і не здарыцца! А калі ты застанешся на ўсё жыццё ў інвалідным крэсле?
  • Паразмаўляй з кім-небудзь, падумай, што жыццё цудоўнае!
  • Калі ж твой сябар думае зрабіць гэта-паведамі пра гэта каму-небудзь з дарослых.
  • Калі гэта ўсё-ткі адбылося з тваім сябрам, тэлефануй 103!

Часта бацькі падлеткаў пакідаюць іх сам-насам з праблемамі: дзіця сталее, хай вучыцца вырашаць праблемы, як дарослы, і набівае ўласныя гузы.

Памятаеце! Без бацькоўскай падтрымкі падлетак часта апускае рукі, і Падлеткавы суіцыд здаецца адзіным рашэннем праблемы.

Таму вельмі важна, каб ваш дзіця ведаў: вы любіце яго такім, які ён ёсць, і заўсёды дапаможаце вырашыць любую праблему

Раздзелы сайта