Памер шрыфту
A- A+
Iнтэрвал памiж лiтарамі
Каляровая схема
A A A A
Дадаткова

Як выбраць прафесію

Калі ты з дзяцінства марыў стаць доктарам ці касманаўтам, і да гэтага часу не сумняваешся ў правільнасці свайго выбару - у цябе няма праблем. Што б ні казалі мама і бабуля, ты з упартасцю фанатыка чытаеш падручнікі па хіміі або біялогіі, або наведваеш гурток "юны фізік" і добра ўяўляеш сабе, што будзеш рабіць пасля заканчэння школы.

Калі гэта так, то ты-шчасліўчык. Таму што многія вучні зусім не ўяўляюць сабе, "кім быць" і куды паступаць і ці паступаць наогул, калі празвініць доўгачаканы апошні школьны званок.

Добра, калі праблема выбару прафесіі трывожыць - гэта азначае тваю сацыяльную і псіхалагічную сталасць. Горш, калі табе пакуль усё роўна: мама за ручку завядзе ў юрыдычны інстытут (таму што табе "як бы падабаецца" гісторыя), а потым ты разумееш, што цярпець не можаш перабіраць нудныя паперкі і мець зносіны з людзьмі.

Цяжкасці прафесійнага самавызначэння ўзнікаюць звычайна ў дзвюх катэгорыях хлопчыкаў і дзяўчынак. Адна катэгорыя дзяцей пакуль не знайшла ў гэтым жыцці нічога цікавага. Так склалася, што вучні не змаглі зацікавіцца прадметамі школьнай праграмы. Такія вучні могуць добра вучыцца, але яны нічым не захапляюцца, жыццё іх даволі сумнае ці проста манатоннае. Вось і не могуць вызначыцца, чым бы хацелася займацца, бо ўсё з таго, што акаляе іх у свеце, не прыцягвае асабліва. Ды і з чаго выбіраць? Як правіла, яны не ведаюць, кім працуе іх тата, хто такі іхтыёлаг - і наогул мала арыентуюцца ў свеце прафесій. Другая катэгорыя вучняў вельмі актыўная і ў вучобе, і ў іншых формах актыўнасці. Ім цікава ўсё, яны наведваюць адначасова тры гурткі, пяць факультатываў і дзесяць спартыўных секцый. Больш таго, у іх усё атрымліваецца. Як гаворыцца, калі чалавек таленавіты - ён таленавіты ва ўсім. За што ні возьмецца гэтае цуд-дзіця - ва ўсім дамагаецца поспеху. Аднак, ён таксама не можа вызначыць, што падабаецца яму больш, з чым ён жадаў звязаць сваё жыццё.

Як жа разабрацца ў сабе? Псіхолагі лічаць, што пры выбары прафесіі вельмі важна адпаведнасць паміж псіхалагічнымі асаблівасцямі чалавека і адпаведнымі характарыстыкамі прафесіі. Прафесія павінна быць ЦІКАВАЙ. Калі табе падабаюцца жывёлы, расліны, то табе будзе цікава ў сваёй прафесійнай дзейнасці сутыкацца з аб'ектамі жывой прыроды. Калі ты любіш тэхніку -цікавасць да яе будзе падтрымліваць цябе ў дзейнасці інжынера-канструктара або фізіка-тэарэтыка.

Любая прафесія патрабуе, каб у чалавека прысутнічалі так званыя "прафесійна важныя якасці" - напрыклад, карэктару важна ўвагу, мастаку - вобразнае мысленне і г .д. таму, выбіраючы пэўную прафесію, важна ўсвядоміць, ці ёсць у цябе здольнасці, якія адпавядаюць прафесійна важным якасцям. Калі сумняваешся, выбірай тую прафесію, дзе твае здольнасці будуць максімальна рэалізаваны, у гэтай дзейнасці ты зможаш дасягнуць найбольшага поспеху.

Нарэшце, тып прафесійнай дзейнасці павінен супадаць з тваім асобасным, характаралагічным тыпам. Скажам, калі ты любіш пагутарыць, табе больш падыдуць прафесіі, звязаныя са шматлікімі кантактамі, а калі эмацыйна няўстойлівы, не зможаш выконваць руцінныя віды дзейнасці, якія патрабуюць канцэнтрацыі на працягу доўгага часу.

Такім чынам, для таго, каб выбраць прафесію, неабходна перш за ўсё спазнаць сябе. Ты напэўна часта задаеш сабе пытанні: "Які я?", "Хто я ў гэтым свеце?", "Навошта я жыву?". Дапамагчы лепш пазнаць сябе і часткова адказаць на гэтыя пытанні (цалкам ты на іх не адкажаш ніколі) дапаможа няхітрае практыкаванне: паглядзі на сябе вачыма іншага чалавека. Канкрэтнага чалавека, якога ты добра ведаеш, скажам, сябра або суседа па парце, мамы ці каханай дзяўчыны. Паспрабуй растлумачыць свае ўчынкі так, як гэта зрабіў бы іншы чалавек , які не ведае сапраўдных матываў. Ты зразумееш, якім цябе бачаць іншыя людзі.

Твой характар пакуль толькі фарміруецца, таму не трэба наляпляць сабе ж ярлык і адмаўляцца ад прафесіі артыста толькі таму, што ты нібыта "сарамлівы". Змагайся, працуй над сабой, спазнавай сябе. І памятай, што псіхічныя ўласцівасці чалавека (няхай гэта будуць здольнасці, інтарэсы або рысы характару) - выключна гнуткія, зменлівыя якасці. Вядома нямала выпадкаў, калі чалавеку, які не мае здольнасцей да музыкі, але горача жадае ёю займацца, удавалася развіць музычны слых. Галоўнае - цікавасць; запомні: здольнасці фарміруюцца ў дзейнасці. Прывыкай працаваць. З іншага боку, цікавасць - рэч таксама не зусім устойлівая. Многія думаюць, што любяць нейкі вучэбны прадмет, а на самой справе ім вельмі падабаецца настаўнік. Акрамя таго, цяжка зразумець, ці спадабаецца табе псіхалогія ці тая ж эканоміка: ты ж у школе не вывучаў нічога падобнага. Для таго каб не памыліцца, трэба пашыраць свой кругагляд у адносінах да свету прафесій. Задавай дарослым людзям пытанні аб іх прафесійнай дзейнасці: як правіла, людзі з задавальненнем распавядаюць аб сваёй сапраўднай працы і аб студэнцкіх гадах. Тады ты зможаш свядома вырашыць, ці цікавая табе дадзеная вобласць, ці ўсё, што ты ведаеш аб спецыяльнасці, на якую падаеш дакументы, - гэта яе назва.

Такім чынам, разабраўшыся ў сваіх здольнасцях, інтарэсах і асобасных рысах, ты прыступаеш да выбару ўжо не прафесіі - а ПТУЗа. Высветлі, якія спецыяльнасці і спецыялізацыі адпавядаюць таму віду дзейнасці, які цікавіць цябе. Гэта не заўсёды адназначная адпаведнасць (напрыклад, каб рамантаваць камп’ютары, трэба атрымаць спецыяльнасць "радыёэлектроніка"). Прыняцце рашэння павінна грунтавацца на многіх фактарах ўжо не псіхалагічнага характару: рэпутацыя ПТУЗа і конкурс, меркаванне сяброў, бацькоў, кошт навучання. Не лянуйся і выпішы на асобным лістку паперы плюсы і мінусы кожнага з варыянтаў. Прааналізуйце дадзеныя разам з сябрамі і сваякамі. І заўсёды памятай: канчатковы выбар толькі за табой, бо выбіраючы прафесію, ты выбіраеш лёс. Прафесія павінна прыносіць табе задавальненне, станоўчыя эмоцыі і забяспечваць максімальную рэалізацыю тваіх магчымасцей.


Сем крокаў да ўзважанага рашэння:

1. Скласці спіс прафесій,якія табе падыходзяць.
Складзіце спіс прафесій, якія вам падабаюцца, цікавяць, па якіх вы хацелі б працаваць, якія вам падыходзяць.

2. Скласці пералік патрабаванняў прафесіі, якую выбіраеце

Складзіце спіс сваіх патрабаванняў:

  • прафесія, якую выбіраю і будучы род заняткаў;
  • прафесія, якую выбіраю і жыццёвыя каштоўнасці;
  • прафесія, якую выбіраю і жыццёвыя мэты;
  • прафесія, якую выбіраю і мае сённяшнія гарачыя праблемы;
  • прафесія, якую выбіраю і рэальнае працаўладкаванне па спецыяльнасці;
  • пажаданы ўзровень прафесійнай падрыхтоўкі;
  • прафесія, якую выбіраю і мае схільнасці і здольнасці;
  • пажаданыя змест, характар і ўмовы працы.

3. Вызначыць значнасць кожнага патрабавання
Вызначыце, наколькі ўсе пералічаныя патрабаванні значныя. Можа быць, ёсць менш важныя патрабаванні, якія, па вялікім рахунку, можна і не ўлічваць.

4. Ацаніць сваю адпаведнасць патрабаванням кожнай з прафесій, якія падыходзяць
Акрамя тых патрабаванняў, якія ёсць у Вас да прафесіі, існуюць і патрабаванні самой прафесіі. Прааналізуйце, ці развітыя ў Вас прафесійныя якасці, ці адказваюць вашы інтэлектуальныя здольнасці, псіхалагічныя асаблівасці, стан здароўя патрабаванням прафесіі.

5. Падлічыць і прааналізаваць вынікі
Прааналізуйце, якая прафесія з усяго спісу больш за іншыя падыходзіць Вам па ўсіх пунктах.

6. Праверыць вынікі 

Каб пераканацца ў правільнасці вашых разважанняў, абмяркуйце сваё рашэнне з сябрамі, бацькамі, настаўнікамі, псіхолагам, прафкансультантам.

7. Вызначыць асноўныя практычныя крокі да поспеху. Такім чынам, Вы прынялі рашэнне, зараз важна вызначыць: у якой навучальнай установе Вы зможаце атрымаць прафесійную адукацыю, як развіваць у сабе прафесійна важныя якасці, як можна атрымаць практычны вопыт работы па дадзенай спецыяльнасці, як павысіць сваю канкурэнтаздольнасць на рынку працы.

Раздзелы сайта